πλάσμα

I
Ιδιαίτερη κατάσταση της ύλης κατά τη οποία αποτελείται από ένα σύνολο σωματιδίων και των δύο τύπων, που έχουν ίσα ηλεκτρικά φορτία με αντίθετο πρόσημο και παρουσιάζουν (τουλάχιστον τα ομόσημα) μεγάλη κινητικότητα. Το σύνολο χαρακτηρίζεται από μια υψηλή συγκέντρωση και προκύπτει ηλεκτρικά ουδέτερο. Παραδείγματα π. είναι τα μέταλλα, που είναι καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού, και τα ιονισμένα αέρια, π.χ. εκείνα που περιέχονται στους σωλήνες εκκένωσης των φωτεινών επιγραφών ή εκείνα τα οποία, ισχυρά θερμαινόμενα και σε τεράστιες ποσότητες, αποτελούν την αστρική ύλη. Στα μέταλλα, που είναι καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού, τα ηλεκτρόνια, στα οποία οφείλεται η αγωγιμότητα, έχουν υψηλή συγκέντρωση και κινητικότητα, ενώ τα θετικά φορτία των πυρήνων μένουν ακίνητα. Στα ιονισμένα αέρια τόσο τα αρνητικά φορτία (ηλεκτρόνια) όσο και τα θετικά (άτομα και ιονισμένα μόρια) είναι κινητά, αν και με ταχύτητες πολύ διάφορες εξαιτίας της μεγάλης διαφοράς μάζας μεταξύ θετικών ιόντων και ηλεκτρονίων (πράγματι, αυτά έχουν μάζα χιλιάδες φορές μικρότερη και υφίστανται επιταχύνσεις αναλόγως μεγαλύτερες όταν έχουμε ίση εφαρμοζόμενη τάση).
Η πυκνότητα ηλεκτρικού φορτίου η οποία προκύπτει από το άθροισμα των φορτίων με αντίθετο πρόσημο, είναι κατά μέσο όρο ίση προς το μηδέν σε κάθε περιοχή του πλάσματος. Ακριβέστερα είναι δυνατό να αποδείξουμε ότι, μόλις γεννηθεί μια τοπική διαφορά δυναμικού μεταξύ των συγκεντρώσεων φορτίων με αντίθετο πρόσημο, παράγεται μια συγκέντρωση ηλεκτροστατικών δυνάμεων, που τείνουν να επαναφέρουν την ισότητα· με άλλα λόγια, το ηλεκτρικό πεδίο ενός μόνο φορτίου φράσσεται από την παρουσία φορτίου με αντίθετο πρόσημο στη γύρω περιοχή και πρακτικά είναι διάφορο του μηδενός μόνο σε μια απόσταση χαρακτηριστική, που παίρνει το όνομα της απόστασης φραγμού και μήκους του Ντεμπέι. Ιδιαίτερα στην περίπτωση του π. που παράγεται σε ένα κοινό σωλήνα εκκένωσης, η απόσταση αυτή είναι της τάξης του δέκατου του χιλιοστού.
Επειδή βασικά αποτελείται από ηλεκτρικά πεδία μεγάλης κινητικότητας, ένα π. αλληλεπιδρά ισχυρά με τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Στην περίπτωση ενός π. εργαστηρίου αυτές οι αλληλεπιδράσεις είναι οι πιο σημαντικές. Στην αστρική περίπτωση μπορούν να υπάρξουν αλληλεπιδράσεις άλλου τύπου, όπως η έλξη βαρύτητας μεταξύ σωματιδίων του ίδιου του πλάσματος. Η συμπεριφορά ενός π. μπορεί να μελετηθεί θεωρητικά μέσω μιας ομάδας εξισώσεων, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη ότι κάθε φορτίο κινούμενο υφίσταται τη δράση των δυνάμεων που ασκούνται επάνω του από ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία (δύναμη του Λόρεντζ) είτε εξωτερικής προέλευσης είτε εξαιτίας της παρουσίας και της κίνησης των άλλων φορτίων που αποτελούν το πλάσμα. Ανάλογα με τις περιπτώσεις, είναι δυνατό να μελετήσουμε τη συμπεριφορά από δύο διάφορες απόψεις: είτε καταφεύγοντας σε στατιστικές μεθόδους ανάλογες προς εκείνες της κανονικής κινητικής θεωρίας των αερίων είτε θεωρώντας το π. ως αγώγιμο ρευστό, το οποίο έχει μια συνολική κίνηση μέσω ενός εξωτερικού ηλεκτρομαγνητικού πεδίου και διαρρέεται από ηλεκτρικά ρεύματα, που αντιστοιχούν στην εσωτερική κίνηση των φορτίων τα οποία το αποτελούν. Αυτή η τελευταία άποψη, η οποία είναι η άποψη της μαγνητορευστοδυναμικής, εφαρμόζεται ιδιαίτερα στην περίπτωση του αστρικού πλάσματος.
Μια ιδιαίτερη εφαρμογή των εξισώσεων αυτών επιτρέπει το συμπέρασμα ότι σε ένα π. μπορούν να μεταδοθούν ηλεκτρομαγνητικά κύματα μόνο κατώτερου μήκους κύματος από μια ορισμένη οριακή τιμή. Ένα παράδειγμα τέτοιας περίπτωσης είναι η ανάκλαση των ραδιοκυμάτων μήκους κύματος ανώτερου από το όριο, η οποία γίνεται στο σφαιρικό ιονισμένο στρώμα που περιλαμβάνει τη Γη (ιονόσφαιρα) και η οποία μόνη επιτρέπει στα κύματα να φτάσουν στα σημεία που απέχουν πολύ από τη γήινη επιφάνεια. Εξάλλου, είναι δυνατό να αποδειχτεί ότι η αλληλεπίδραση ενός π. υψηλής ηλεκτρικής αγωγιμότητας με ένα μαγνητικό πεδίο είναι τέτοια, ώστε τα φορτισμένα σωματίδια διαγράφουν τροχιές ελικοειδούς τύπου γύρω από δυναμικές γραμμές του πεδίου, από τις οποίες δεν απομακρύνονται. Αυτή η περίπτωση κάνει δυνατό από μια μεριά τον περιορισμό του π. μέσα σ’ ένα μαγνητικό πεδίο που έχει μια ιδιαίτερη μορφή (μαγνητική φιάλη) και από την άλλη να πετύχουμε μια σφίξη του μαγνητικού πεδίου, και συνεπώς μια πύκνωση των μαγνητικών γραμμών, να προκαλεί μια συμπίεση και μια ισχυρότατη θέρμανση του πλάσματος.
Αυτή η τελευταία δυνατότητα περιορισμού και θέρμανσης είναι ιδιαίτερα σημαντική στις έρευνες επί της ελεγχόμενης πυρηνικής σύντηξης, η οποία απαιτεί ένα περιβάλλον με θερμοκρασία της τάξης εκατομμυρίων βαθμών.
Ιδιαίτερες εφαρμογές του π. προσφέρονται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (υψηλή απόδοση δια της άμεσης μετατροπής της θερμότητας σε ηλεκτρισμό) και της διαστημικής προώθησης. Μια πρακτική εφαρμογή, η οποία χρησιμοποιείται σήμερα πολύ, είναι η κεραμική ή μεταλλική επένδυση επιφανειών, τεμαχίων, αντικειμένων κλπ. δια της λεγόμενης επικάλυψης με πλάσμα. Σε ένα πιστόλι με ακροφύσιο ένα αδρανές αέριο (συνήθως άζωτο) μετατρέπεται σε π. στους 16.000°C διερχόμενο από ένα ηλεκτρικό τόξο το οποίο σχηματίζεται από ένα ηλεκτρόδιο και από το στόμιο του πιστολιού: το υλικό της επένδυσης, κονιοποιημένο, εισάγεται με κατάλληλες δόσεις στο π., το οποίο το προβάλλει επί των αντικειμένων που πρόκειται να επικαλυφθούν. Μέρη πυραύλων, ακροφύσια πυραυλοκινητήρων, τμήματα διαστημικών και υπερηχητικών οχημάτων επενδύονται με κεραμικά υλικά, όπως η αλουμίνα και το ζιρκόνιο, ή μεταλλικά, όπως το βολφράμιο· το επικαλυπτόμενο τεμάχιο μπορεί να είναι από γραφίτη, από πλαστικό ή από μέταλλο και δεν θερμαίνεται από τον πίδακα του τετηγμένου υλικού. Στις χημικές εγκαταστάσεις τα έμβολα των αντλιών προστατεύονται από τη χημική προσβολή και τη διάβρωση με επένδυση ανθρακικού βολφραμίου και κοβαλτίου. Στον πυρηνικό τομέα οι αντιδραστήρες επενδύονται από υλικά με υψηλή περιεκτικότητα σε βόριο για την απορρόφηση των νετρονίων. Οι κεραίες ραντάρ επενδύονται με αλουμίνιο για ανάκλαση και καθαρότητα. Μια τελευταία εφαρμογή είναι η κόλληση λεπτότατων φύλλων ανοξείδωτου χάλυβα (που μπορούν να έχουν πάχος ως 5χιλιοστά του χιλιοστού): με κατάλληλα ηλεκτρόδια πετυχαίνουμε να δημιουργήσουμε ελαφρούς μικρούς πίδακες π., που σχηματίζουν ένα μικροτόξο, μέρος που κολλάται.
Αναφέρουμε τέλος τον ιονικό κινητήρα ή το πλάσμα τζετ, τύπου πυραυλοκινητήρα, όπου η ώθηση πετυχαίνεται δια της εκπομπής θετικών ιόντων τα οποία επιταχύνονται με ένα ισχυρό ηλεκτρικό πεδίο.
Σχηματική παράσταση λειτουργίας δύο τύπων συγκολλητήρων με πλάσμα. Αριστερά, συγκολλητήρας με εξωτερικό ηλεκτρόδιο: το για συγκόλληση κομμάτι (από αγώγιμο υλικό) παίζει το ρόλο του θετικού ηλεκτρόδιου. Το ρεύμα των ηλεκτρονίων επιταχύνεται από την τάση που υπάρχει μεταξύ του θετικού και αρνητικού ηλεκτρόδιου. Δεξιά, συγκολλητήρας με τα δύο ηλεκτρόδια ενσωματωμένα: η επιτάχυνση των ηλεκτρονίων γίνεται στο εσωτερικό αυτού του ηλεκτροσυγκολλητήρα, ο οποίος μπορεί κατά συνέπεια να χρησιμοποιηθεί και για τη συγκόλληση υλικών που δεν είναι αγώγιμα.
Συσκευή για τις μελέτες της συμπεριφοράς του πλάσματος κάτω από συνθήκες υψηλού κενού στη διάρκεια ερευνών για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας, στα εργαστήρια του Λίβερμον, της Πολιτείας Καλιφόρνια.
II
Το υγρό μέρος που λαμβάνεται από το αίμα όταν, με αντιπηκτικές ουσίες, παρεμποδιστεί η πήξη του και αποχωριστούν όλα τα έμμορφα στοιχεία του (ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια και αιματοπετάλια). Από φυσιολογική άποψη, ο όγκος του π. είναι το 55% περίπου εκείνου του αίματος. Το βασικό συστατικό του είναι το νερό (90% περίπου): σε αυτό βρίσκονται σε διάλυση πολυάριθμοι ηλεκτρολύτες (χλώριο, διτανθρακικά, φωσφορικά και θειικά ιόντα, νάτριο, κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο κ.ά.), αμινοξέα, γλυκόζη, ορμόνες, βιταμίνες κ.ά. Ένα άλλο σημαντικό συστατικό του π. είναι οι πρωτεΐνες, που βρίσκονται σε ποσότητα από 6,5 έως 8%.
Οι πρωτεΐνες του π. χωρίζονται σε λευκωματίνες και σφαιρίνες· οι τελευταίες διακρίνονται, ανάλογα με το πώς συμπεριφέρονται κατά την ηλεκτροφόρηση, σε α1- α2-, β1-, β2-, και γ-σφαιρίνες.
Το π. εκτελεί τη σημαντική λειτουργία μεταφοράς των θρεπτικών στοιχείων, των προϊόντων του μεταβολισμού και των ορμονών. Με τους ηλεκτρολύτες του συμμετέχει στη διατήρηση της οξεοβασικής ισορροπίας, της ωσμοτικής και υδρικής ισορροπίας των ιστών και, γενικότερα, στη διατήρηση της ομοιοστασίας ολόκληρου του οργανισμού.
Μέρος των σφαιρινών του π. είναι ανοσοσφαιρίνες, δηλαδή αντισώματα και άλλες ανοσολογικές ουσίες που συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού, ενώ άλλες σφαιρίνες συμμετέχουν στη διεργασία της πήξης του αίματος.
Η σταθερότητα και η αμοιβαία ισορροπία των συστατικών του π. αποτελούν θεμελιώδη βιολογική συνθήκη. Μεταβολές των σταθερών του π. έχουν μεγάλη παθογενετική και διαγνωστική σημασία σε πολλές παθολογικές καταστάσεις. Για ορισμένους θεραπευτικούς σκοπούς το ανθρώπινο π. μπορεί να μεταγγιστεί.
* * *
το, ΝΜΑ [πλάσσω]
1. το αποτέλεσμα τού πλάσσω, δημιούργημα («πλάσματα πηλοῡ», Αριστοφ.)
2. καθετί που πλάστηκε από τον θεό, το σύνολο τών όντων που πλάστηκαν από τον θεό, η θεία δημιουργία («Θεέ, κι αν είμαι πλάσμα σου, αν είμαι βάφτισμά σου», δημ. τραγούδι)
3. δημιούργημα τής φαντασίας, επινόηση («πλάσματα τής φαντασίας» — αποκυήματα τής φαντασίας)
νεοελλ.
1. εξαιρετικά όμορφη γυναίκα, καλλονή («για δες τί πλάσμα είναι αυτό»)
2. ανατ. το υγρό συστατικό τού αίματος, μέσα στο οποίο αιωρούνται τα έμμορφα στοιχεία του, τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια
2. (φυσ.-χημ.-αστρον.) ρευστό αποτελούμενο από ηλεκτρικώς ουδέτερα μόρια αερίων, ιόντα και ηλεκτρόνια
3. φρ. α) «πλάσμα δικαίου»
(νομ.) νομικό τέχνασμα, υπόθεση διευκολυντική τών σκοπών τού νομοθέτη, η οποία, κατά νομοθετική βούληση, ισχύει ως γεγονός πραγματικό στη θέση πραγματικού γεγονότος που λείπει και παράγει τις έννομες συνέπειες τις οποίες θα παρήγε εκείνο, αν υπήρχε, αλλ. πλάσμα νόμου β) «πλάσμα λογικό»
(λογ.) ψευδο-οντότητα, η λογική ανάλυση τής οποίας δείχνει ότι δεν είναι αναγκαίο να θέσουμε το αίτημα τής ύπαρξης για να σκεφθούμε ότι ορισμένες εκφράσεις έχουν νόημα
αρχ.
1. αυτό που γίνεται κατά απομίμηση κάποιου άλλου, παραχάραξη («ὄψεσθ' ὅτι πλάσμ' ὅλον ἐστὶν ἡ διαθήκη», Δημοσθ.)
2. φανταστικό ιστόρημα το οποίο όμως μπορεί να πραγματοποιηθεί
3. πρόσχημα, πρόφαση
4. απάτη
5. (στον γραπτό και προφορικό λόγο) το κομψό ύφος
6. μουσ. επιτηδευμένη εκτέλεση φωνητικής μουσικής σύνθεσης, με λαρρυγισμούς ή με χρήση τού τρομώδους ή τού πλαστού υψηλού τόνου αντί τού πλήρους φυσικού φθόγγου
7. επιτειδευμένη απαγγελία ρήτορα ή ηθοποιού
8. στον πληθ. τὰ πλάσματα
α) μορφές, σχήματα που κατασκευάζονται από αρτοποιό
β) πλακούντια θυμιάματος.

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • πλάσμα — το 1) создание, творение: όλοι οι άνθρωποι είναι πλάσματα του Θεού все люди – творения Бога; 2) плод фантазии, вымысел; 3) человек, создание, существо Этим. дргр. < πλάσσω «лепить, формировать, образовывать» …   Η εκκλησία λεξικό (Церковный словарь Назаренко)

  • πλάσμα — anything formed neut nom/voc/acc sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • πλάσμα — το, ατος 1. το αποτέλεσμα του πλάθω, δημιούργημα, κατασκεύασμα: Πλάσματα της φαντασίας. 2. άνθρωπος εξαιρετικά όμορφος: Συνόδευε ένα κορίτσι, σωστό πλάσμα. 3. (φυσιολ.), ρευστό μέρος του αίματος, όπου βρίσκονται τα αιμοσφαίρια …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • πλάσμα — [плазма] ουσ. о. создание, существо, вымысел …   Λεξικό Ελληνικά-ρωσική νέα (Греческо-русский новый словарь)

  • πλάσμ' — πλάσμα , πλάσμα anything formed neut nom/voc/acc sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • πλασμάτων — πλάσμα anything formed neut gen pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • πλάσμασι — πλάσμα anything formed neut dat pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • πλάσμασιν — πλάσμα anything formed neut dat pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • πλάσματα — πλάσμα anything formed neut nom/voc/acc pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • πλάσματι — πλάσμα anything formed neut dat sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.